Lewy i prawy hals - jak je rozpoznać i co oznaczają dla pierwszeństwa?

Lewy i prawy hals: najpierw ustal, skąd przychodzi wiatr

Lewy hals oznacza, że jacht przyjmuje wiatr od lewej burty. Prawy hals oznacza wiatr od prawej burty. Gdy dwa jachty poruszają się wyłącznie pod żaglami, zbliżają się do siebie i istnieje ryzyko zderzenia, jacht na lewym halsie co do zasady ustępuje jachtowi na prawym halsie. Taką regułę znajdziesz zarówno w COLREG dla żeglugi morskiej, jak i w polskich przepisach dotyczących śródlądowych dróg wodnych. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International) · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

To jednak dopiero początek. Hasło „prawy hals ma pierwszeństwo” nie jest uniwersalnym prawem drogi. Zanim zdecydujesz, kto powinien ustąpić, musisz jeszcze wiedzieć, czy obie jednostki rzeczywiście są statkami żaglowymi w rozumieniu przepisów, czy któraś wyprzedza, czy nie płyniecie w wąskim przejściu oraz jakie przepisy obowiązują na danym akwenie. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie · Ustawa o bezpieczeństwie morskim

Warto też przyzwyczaić się do języka przepisów. Zamiast myśleć wyłącznie „kto ma pierwszeństwo”, bezpieczniej pytać: kto ma obowiązek ustąpić z drogi, a kto powinien początkowo zachować kurs i prędkość? Nawet ta druga jednostka nadal musi obserwować sytuację i działać, jeśli bez tego dojdzie do zderzenia. COLREG opisuje to między innymi w prawidle 17, a polskie przepisy śródlądowe w § 6.03 ust. 4. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Jak rozpoznać hals krok po kroku

Zacznij od jednej rzeczy: stań myślami na jachcie twarzą do dziobu. Lewa burta pozostaje wtedy po lewej stronie, prawa po prawej.

Teraz ustal, z której strony jacht dostaje wiatr.

Jeżeli wiatr przychodzi od prawej burty, płyniesz prawym halsem. Jeżeli od lewej burty, płyniesz lewym halsem. To nie zależy od tego, czy jacht kieruje się na wschód, zachód ani czy za chwilę skręci w lewo. Hals opisuje relację jachtu do wiatru. W COLREG prawidło 12 rozróżnia właśnie statek mający wiatr od lewej i od prawej strony. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International)

Na typowym jachcie z ożaglowaniem skośnym możesz dodatkowo spojrzeć na grot. Dla potrzeb prawidła 12 COLREG strona nawietrzna jest uznawana za przeciwną do strony, po której znajduje się grot. Jeśli więc grot i bom są po lewej burcie, stroną nawietrzną jest prawa - jesteś na prawym halsie. Gdy grot jest po prawej, stroną nawietrzną jest lewa - to lewy hals. Tak stanowi prawidło 12(b). COLREG, prawidło 12 (USCG, część International)

Zapamiętaj więc prostą parę:

grot po lewej → prawy hals
grot po prawej → lewy hals

To właśnie tutaj początkujący łatwo odwraca regułę. Widzi bom po lewej i mówi „lewy hals”. Jest odwrotnie: przy typowym ustawieniu żagli bom znajduje się po stronie zawietrznej, a nazwa halsu odpowiada stronie nawietrznej.

Uwaga praktyczna: patrz przede wszystkim na grot, a nie na foka, genuę czy spinaker. Żagiel przedni może być ustawiony w sposób, który na kursach pełnych daje mylący obraz. W prawidle 12(b) COLREG wskazany jest grot, a nie dowolny widoczny żagiel. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International)

Nie próbuj też za wszelką cenę „czytać halsu z bomu”, gdy grot łopocze albo znajduje się niemal dokładnie w osi jachtu. W takiej sytuacji sam rzut oka na bom może nie dać pewnej odpowiedzi. Ustal również rzeczywisty kierunek wiatru. To sytuacja, w której prosty wizualny skrót przestaje być wystarczający. Nie zgaduj halsu tylko na podstawie chwilowego położenia bomu.

Nawietrzna i zawietrzna - co znaczą te słowa?

Strona nawietrzna to strona od wiatru, czyli zwrócona w kierunku, z którego wiatr przychodzi. Strona zawietrzna leży po przeciwnej stronie, „z wiatrem”.

Te same słowa opisują także położenie dwóch jachtów względem siebie. Jeżeli oba są na tym samym halsie, ale jacht A znajduje się bliżej strony, z której wieje, A jest nawietrzny względem B. Jacht B jest wtedy zawietrzny.

Ma to bezpośrednie znaczenie dla pierwszeństwa jachtów żaglowych. Przy dwóch żaglowcach na tym samym halsie i ryzyku zderzenia jednostka nawietrzna ustępuje zawietrznej. Tak mówi COLREG 12(a)(ii), a na śródlądowych drogach wodnych - § 6.03 bis ust. 4 lit. b. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International) · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Dlaczego nawietrzny ustępuje?### **1. Nawietrzny może zabierać wiatr zawietrznemu**

Wyobraź sobie dwa jachty na tym samym halsie. Wiatr wieje od jachtu A w stronę jachtu B. A jest nawietrzny, B jest zawietrzny. Gdy znajdą się odpowiednio blisko i w odpowiednim położeniu, żagle A mogą zasłonić B wiatr. To trochę jak stanięcie przed kimś przy wentylatorze: osoba za Tobą dostaje mniej powietrza. Na wodzie mówimy o cieniu wiatrowym. Dla B osłabiony wiatr może oznaczać słabszy napęd.

To pomaga zrozumieć sens reguły: nie licz na to, że jacht po zawietrznej będzie miał równie dobre warunki do wykonania manewru. Potraktuj ten obraz jako pomoc w zapamiętaniu zasady. Obowiązek ustąpienia wynika z przepisu i obowiązuje również wtedy, gdy żaden jacht nie zasłania drugiemu wiatru.

2. Zawietrzny nie zawsze ma gdzie uciec**

Załóżmy, że płyniesz jachtem zawietrznym, a tuż po Twojej nawietrznej znajduje się drugi jacht. Gdybyś zaczął ostrzyć, czyli skręcać w stronę wiatru, mógłbyś skierować dziób właśnie na niego.

Dlatego nie można zakładać, że zawietrzny po prostu zejdzie z drogi.

Ale uwaga: nawietrzny też nie powinien automatycznie odpadać. Jeśli drugi jacht znajduje się blisko pod jego zawietrzną burtą, odpadnięcie może doprowadzić do zderzenia. Czasem bezpieczniejszym rozwiązaniem będzie wyostrzenie, zmniejszenie prędkości lub wcześniejsza zmiana kursu.

Najważniejsze jest nie to, w którą stronę skręcisz, ale czy wykonasz manewr odpowiednio wcześnie i z bezpiecznym zapasem miejsca.

3. Obaj sternicy muszą wiedzieć, czego się spodziewać**

Wyobraź sobie, że dwa jachty zbliżają się do siebie, a każdy sternik liczy, że to ten drugi zmieni kurs. W ostatniej chwili obaj skręcają -być może w tę samą stronę.

Właśnie takim sytuacjom zapobiegają przepisy prawa drogi.

Nawietrzny ma obowiązek ustąpić, a zawietrzny co do zasady początkowo utrzymuje kurs i prędkość. Dzięki temu manewry są bardziej przewidywalne.

Nie znaczy to jednak, że zawietrzny może przestać obserwować sytuację. Jeżeli drugi jacht nie ustępuje i pojawia się zagrożenie zderzeniem, również musi odpowiednio zareagować.

A co z widocznością? Czasami sternik jachtu nawietrznego rzeczywiście widzi drugi jacht lepiej, ale nie jest to regułą. Grot i inne żagle mogą ograniczać widoczność na obu jednostkach. Nie warto więc tłumaczyć pierwszeństwa założeniem, że nawietrzny zawsze widzi więcej.

Do zapamiętania: gdy dwa jachty żaglowe płyną na tym samym halsie i istnieje ryzyko zderzenia, nawietrzny ustępuje zawietrznemu. Nie dlatego, że zawsze ma łatwiejszy manewr, ale dlatego, że tak określają obowiązki przepisy. Cień wiatrowy, dostępne miejsce i przewidywalność manewrów pomagają zrozumieć, dlaczego tej zasady warto przestrzegać.
Możesz to zapamiętać w dwóch krokach:

różne halsy → lewy ustępuje prawemu;

ten sam hals → nawietrzny ustępuje zawietrznemu.

Powyższe tyczy się spotkania dwóch jednostek żaglowych, a nie wyprzedzanie lub inną sytuację objętą odrębną regułą. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Sytuacje z jachtami A i B

Przykłady dotyczą dwóch jachtów żaglowych, które widzą się wzajemnie, na otwartym akwenie, poza wąskim przejściem, torem i systemem rozgraniczenia ruchu. Nie płyną przy prawej krawędzi szlaku ani blisko prawego brzegu; nie obowiązuje szczególna reguła miejscowa. W wariancie śródlądowym oba jachty są małymi statkami. § 6.03 bis ust. 4 nie stosuje reguł halsów do małego statku żaglowego w odniesieniu do statku żaglowego, który nie jest małym statkiem. § 6.03 bis ust. 4.

Jachty na różnych halsach

Wiatr wieje z północy na południe. Jacht A płynie na zachód, wyłącznie pod żaglami. Wiatr dochodzi do niego od prawej burty, więc A jest na prawym halsie.

Jacht B płynie na wschód, również wyłącznie pod żaglami. Wiatr dochodzi do niego od lewej burty, więc B jest na lewym halsie.

Jednostki są w zasięgu wzajemnej obserwacji, ich kursy prowadzą do zderzenia i nie mamy do czynienia z wyprzedzaniem, wąskim kanałem ani inną szczególną sytuacją.

B powinien ustąpić A. Na morzu wynika to z COLREG 12(a)(i). Na śródlądowej drodze wodnej analogiczną zasadę zawiera § 6.03 bis ust. 4 lit. a. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International) · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

A nie powinien jednak traktować tej sytuacji jako prawa do płynięcia „za wszelką cenę”. W systemie COLREG jednostka mająca utrzymać kurs i prędkość może, a w dalszym rozwoju zagrożenia musi podjąć działania przewidziane prawidłem 17. Podobnie przepisy śródlądowe przewidują reakcję jednostki, która początkowo nie ustępuje, gdy działanie drugiej jednostki jest już niewystarczające do uniknięcia zderzenia. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Jachty na tym samym halsie

Wiatr ponownie wieje z północy na południe.

Jacht A znajduje się bardziej na północ i płynie na południowy zachód. Jacht B znajduje się bardziej na południe i płynie na północny zachód. Oba płyną wyłącznie pod żaglami, w obu przypadkach wiatr dochodzi od prawej burty, a więc oba są na prawym halsie.

Ich kursy zbiegają się. A znajduje się po stronie, z której przychodzi wiatr - jest więc jednostką nawietrzną. B jest względem niego zawietrzny.

A powinien ustąpić B. Tym razem wcale nie rozstrzyga hasło „prawy hals”, bo oba jachty mają prawy hals. Rozstrzyga reguła nawietrzny–zawietrzny: COLREG 12(a)(ii) lub, na śródlądowej drodze wodnej, § 6.03 bis ust. 4 lit. b. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International) · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Wyprzedzanie dwóch jachtów

Wiatr wieje z północy. Jacht A i jacht B płyną na zachód, wyłącznie pod żaglami, oba na prawym halsie.

A jest z przodu. B nadchodzi dokładnie od rufy A, płynie szybciej i zamierza go wyprzedzić.

Na morzu nie zaczynasz w tej sytuacji od pytania o hals ani o to, który jacht znajduje się po stronie nawietrznej. Stosujesz COLREG prawidło 13 - wyprzedzanie. Jednostka wyprzedzająca ma obowiązek ustąpić z drogi jednostce wyprzedzanej. Reguła wyprzedzania ma pierwszeństwo przed zwykłym rozstrzyganiem spotkania na podstawie halsów. COLREG - przepisy i omówienie IMO

Na śródlądowych drogach wodnych również istnieją osobne przepisy o wyprzedzaniu. § 6.09 wymaga, aby wyprzedzający upewnił się, że manewr nie stworzy zagrożenia, a § 6.10 określa sposób wykonywania wyprzedzania; przy dwóch żaglowcach przepisy wskazują co do zasady przechodzenie wyprzedzającego od strony nawietrznej. Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Wyprzedzanie to osobny manewr - reguła halsów nie ma tu żadnego zastosowania.

Żagle są postawione, ale pracuje silnik

Wiatr wieje z północy. A płynie tylko na żaglach. B ma postawiony grot i fok, ale jednocześnie używa silnika do napędzania jednostki.

Na pierwszy rzut oka B wygląda jak jacht żaglowy. Dla przepisów nie należy go jednak w tej chwili traktować tak samo jak jednostki poruszającej się wyłącznie pod żaglami.

COLREG prawidło 3(c) definiuje statek żaglowy jako statek pod żaglami pod warunkiem, że zainstalowany napęd mechaniczny nie jest używany. Polskie przepisy śródlądowe są równie jednoznaczne: statek poruszający się równocześnie za pomocą żagli i napędu mechanicznego jest traktowany jako statek o napędzie mechanicznym. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Nie pytasz więc najpierw: „który ma prawy hals?”. Najpierw poprawnie określasz rodzaj jednostek według przepisów, a dopiero potem wybierasz właściwą regułę. W tym wypadku statek płynący na żaglach ma pierwszeństwo przed statkiem płynącym na żaglach i silniku.

Kiedy „prawy hals ma pierwszeństwo” wprowadza w błąd?

Gdy jedna jednostka wyprzedza

Na morzu COLREG prawidło 13 nakazuje wyprzedzającemu ustąpić z drogi jednostce wyprzedzanej. Hals nie daje wyprzedzającemu prawa do wymuszania przejścia. COLREG - przepisy i omówienie IMO

Gdy nie są to dwa statki żaglowe

Żaglówka z włączonym silnikiem: Jeśli jacht ma postawione żagle, ale jednocześnie używa napędu mechanicznego (silnika), w świetle przepisów (zarówno międzynarodowych COLREG, jak i przepisów śródlądowych) tratuje się go jako statek o napędzie mechanicznym. W takiej sytuacji zasada halsów nie ma zastosowania.
COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Gdy płyniesz w wąskim kanale lub torze

Zasada „prawy hals ma pierwszeństwo” (lub ogólnie – że żaglówka ma pierwszeństwo przed statkiem mechanicznym) opiera się na założeniu, że jacht ma ograniczoną manewrowość z powodu wiatru. Traci ona jednak zupełnie zastosowanie w wąskich przejściach, kanałach i torach wodnych, gdzie o pierwszeństwie decyduje bezpieczeństwo nawigacyjne i geometria toru, a nie układ żagli.

Oto dlaczego wiara w „prawy hals” w takim miejscu może doprowadzić do kolizji:

1. Na morzu (Międzynarodowe Przepisy o Zapobieganiu Zderzeniom na Morzu – COLREG)

* Prawidło 9 (Wąskie kanały): Wprost nakazuje, że statek żaglowy nie może utrudniać przejścia innemu statkowi (np. dużej jednostce handlowej, promowi, pogłębiarce), który ze względu na swoje zanurzenie lub gabaryty może bezpiecznie płynąć tylko w granicach danego toru wodnego.
* Hierarchia przepisów (Prawidło 18): Ogólna zasada mówiąca, że statek o napędzie mechanicznym ustępuje żaglowemu, jest podporządkowana Prawidłom 9 (wąskie kanały), 10 (systemy rozgraniczenia ruchu) oraz 13 (wyprzedzanie).
* W praktyce: Nawet jeśli płyniesz na żaglach prawym halsem, a z przeciwka wąskim torem idzie statek handlowy lub motorówka uwięziona w torze przez swoje zanurzenie – to Ty musisz zstąpić z drogi, zrezygnować z kursu lub wykonać zwrot, aby nie blokować toru.

2. Na śródlądziu (Przepisy żeglugi śródlądowej)

* Korytarz i brzegi (§ 6.03 bis): Na rzekach i kanałach kluczowe jest trzymanie się prawego brzegu/prawej krawędzi szlaku. Jeśli mały jacht żaglowy płynie prawym halsem, ale po lewej stronie kanału (pod prąd lub w poprzek toru) i prosi o drogę jednostkę idącą prawidłowo blisko swojego prawego brzegu, to żagiel nie daje mu żadnych praw.
* Statki w ruchu po szlaku: Duże jednostki śródlądowe (np. barki, statki pasażerskie) mają drastycznie ograniczoną możliwość manewru i dłuższą drogę zatrzymania. Przepisy śródlądowe chronią je przed wymuszaniem pierwszeństwa przez mniejsze jachty.

Podsumowanie: Dlaczego prosty obrazek z halsami wprawia w błąd?

Proste pytania egzaminacyjne czy schematy z dwoma jachtami pokazują sytuację na otwartej wodzie. W rzeczywistości (oraz w trudniejszych zadaniach egzaminacyjnych):

1. Ukształtowanie terenu i ograniczenia toru są ważniejsze niż hals.
2. Gdy duży statek nie ma miejsca na manewr (bo osiadłby na mieliźnie poza torem), żaglówka musi usunąć się z drogi, niezależnie od tego, z której strony wieje wiatr i który ma hals.

Gdy obowiązują przepisy miejscowe

Na polskim morzu terytorialnym ustawa o bezpieczeństwie morskim odsyła w sprawach ruchu statków do Konwencji o zapobieganiu zderzeniom. Na morskich wodach wewnętrznych, w portach, na redach, kotwicowiskach i torach wodnych właściwy dyrektor urzędu morskiego określa wymagania bezpieczeństwa ruchu. Ustawa o bezpieczeństwie morskim

Z kolei reguły śródlądowe omawiane w tym artykule pochodzą z rozporządzenia w sprawie przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych. Ustawa o żegludze śródlądowej definiuje takie drogi jako wody uznane za żeglowne na podstawie Prawa wodnego. Nie zakładaj zatem, że identyczny zestaw paragrafów obowiązuje automatycznie na każdym jeziorze tylko dlatego, że jest ono wodą śródlądową. Ustawa o żegludze śródlądowej · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Gdy „mający pierwszeństwo” przestaje reagować

Na morzu taką sytuację reguluje prawidło 17 COLREG, które określa obowiązki jednostki mającej zachować kurs i prędkość. W praktyce wyróżnia trzy etapy postępowania.

1. Najpierw zachowujesz kurs i prędkość.

Dopóki drugi jacht ma możliwość bezpiecznego ustąpienia, powinieneś płynąć w sposób przewidywalny. To ważne, ponieważ jego sternik planuje manewr na podstawie obserwacji Twojego ruchu. Gdybyś nagle zmienił kurs, chcąc mu „pomóc”, mógłbyś nieświadomie skierować swój jacht dokładnie tam, gdzie on zamierzał przepłynąć.

2. Gdy drugi jacht nie ustępuje, możesz sam wykonać manewr.

Załóżmy, że odległość między wami maleje, a drugi sternik wciąż nie zmienia kursu ani prędkości. Staje się oczywiste, że nie podejmuje właściwego działania. W takiej sytuacji prawidło 17 pozwala Ci samodzielnie wykonać manewr w celu uniknięcia zderzenia.

Nie musisz czekać, aż drugi jacht znajdzie się tuż przed Twoim dziobem. Możesz zareagować wcześniej, kiedy masz jeszcze odpowiednio dużo miejsca.

3. Gdy zderzenia nie da się już uniknąć samym manewrem drugiego jachtu, musisz działać.

Jeśli jednostki znalazły się tak blisko siebie, że nawet prawidłowy manewr jachtu ustępującego nie wystarczy już do uniknięcia zderzenia, prawidło 17 nakłada na Ciebie obowiązek podjęcia działania, które najlepiej przyczyni się do uniknięcia kolizji.

W zależności od sytuacji może to oznaczać zmianę kursu, zmniejszenie prędkości lub inny skuteczny manewr. Nie ma jednego rozwiązania odpowiedniego na każdą sytuację. Trzeba uwzględnić odległość, kierunek ruchu obu jachtów, warunki na wodzie i dostępną przestrzeń do manewrowania.

A jak wygląda to na wodach śródlądowych?

Podobną zasadę znajdziemy w § 6.03 ust. 4 przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych. Jednostka, której inna ma ustąpić podczas mijania lub przecinania kursów, powinna co do zasady zachować kurs i prędkość. Przepisy przewidują jednak również konieczność podjęcia działania zapobiegającego zderzeniu, kiedy sytuacja staje się niebezpieczna.

Co z tego wynika dla sternika?

Obserwuj drugi jacht i nie zakładaj, że jego sternik na pewno Cię widzi albo prawidłowo rozpoznał sytuację. Szczególnie uważaj, jeśli namiar na zbliżającą się jednostkę pozostaje niemal niezmienny, a odległość maleje. To jeden z typowych sygnałów ryzyka zderzenia.

Na wodzie lepiej myśleć: „Kto powinien teraz ustąpić i co zrobię, jeśli tego nie zrobi?”, niż upierać się: „Mam pierwszeństwo, więc nie muszę nic robić”.

Pierwszeństwo pozwala ustalić obowiązki obu sterników. Nie daje jednak prawa do doprowadzenia do zderzenia tylko po to, by udowodnić, kto miał rację.

Źródła: Na morzu

Podstawowym źródłem reguł zapobiegania zderzeniom jest Konwencja w sprawie międzynarodowych przepisów o zapobieganiu zderzeniom na morzu z 1972 r. - COLREG. Prawidło 1 określa jej zakres; polska ustawa o bezpieczeństwie morskim w art. 83 ust. 1 wprost nakazuje stosowanie postanowień Konwencji przy ruchu statków na morzu terytorialnym. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Ustawa o bezpieczeństwie morskim

Bezpośrednie źródło polskie:
Konwencja COLREG - publikacja w Dzienniku Ustaw

Oficjalna strona IMO:
COLREG - omówienie IMO

Na morskich wodach wewnętrznych i w portach trzeba ponadto sprawdzać wymagania wynikające z art. 84 ustawy o bezpieczeństwie morskim i przepisów właściwego dyrektora urzędu morskiego. Ustawa o bezpieczeństwie morskim

Aktualny tekst jednolity ustawy:
Ustawa o bezpieczeństwie morskim - tekst jednolity

Na śródlądowych drogach wodnych

Dla omawianych sytuacji podstawowym źródłem jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 28 kwietnia 2003 r. w sprawie przepisów żeglugowych na śródlądowych drogach wodnych, w szczególności rozdział 6. Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Bezpośrednie źródło:
Przepisy żeglugowe na śródlądowych drogach wodnych

Istotne paragrafy to przede wszystkim:

§ 1.01 - definicje statków, w tym statku żaglowego; Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

§ 1.04–1.05 - ogólny obowiązek ostrożności i działanie w bezpośrednim niebezpieczeństwie; Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

§ 6.01 - między innymi definicje mijania i wyprzedzania; Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

§ 6.03 i § 6.03 bis - kursy przecinające się, małe statki, dwa statki żaglowe, lewy i prawy hals oraz położenie jachtów względem wiatru; Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

§ 6.07 - reguły dla wąskich przejść; Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

§ 6.09–6.10 - wyprzedzanie. Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Sama ustawa o żegludze śródlądowej określa w art. 1 ust. 1, czym są śródlądowe drogi wodne, a art. 46 jest podstawą wydawania szczegółowych przepisów żeglugowych dotyczących między innymi ruchu na szlaku i w portach. Ustawa o żegludze śródlądowej · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Aktualny tekst jednolity ustawy:
Ustawa o żegludze śródlądowej - tekst jednolity

Ćwiczenie: kto powinien ustąpić?

Wiatr wieje z północy na południe.

Jacht A znajduje się na północ od jachtu B i płynie na południowy zachód. Jacht B płynie z południa na północny zachód. Oba poruszają się wyłącznie pod żaglami, silniki są wyłączone. Oba mają wiatr od prawej burty, więc oba płyną prawym halsem.

Jednostki są w zasięgu wzajemnej obserwacji, ich kursy prowadzą do zderzenia. Nie wyprzedzają się, nie znajdują się w wąskim kanale, na torze ani przy prawej krawędzi szlaku lub brzegu i nie zachodzą inne szczególne okoliczności. W wariancie śródlądowym oba są małymi statkami.

Kto powinien ustąpić?

Pytania i odpowiedzi

Czy prawy hals zawsze ma pierwszeństwo?

Nie. Reguła dotyczy określonego spotkania dwóch jednostek żaglowych i nie zastępuje reguł dotyczących między innymi wyprzedzania, wąskich kanałów, systemów rozgraniczenia ruchu, różnych rodzajów statków ani przepisów miejscowych. Na morzu szczególnie ważne są COLREG 9, 10, 13 i 18. Na śródlądowych drogach wodnych trzeba brać pod uwagę cały rozdział 6 rozporządzenia, a nie tylko § 6.03 bis ust. 4. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Jak najszybciej rozpoznać prawy hals?

Ustal, od której burty przychodzi wiatr. Od prawej - prawy hals; od lewej - lewy. Na typowym jachcie z grotem dodatkowa podpowiedź jest odwrotna do strony bomu: grot po lewej odpowiada prawemu halsowi, grot po prawej - lewemu. Dla COLREG wynika to z prawidła 12(b), które stronę nawietrzną uznaje za przeciwną do strony, po której znajduje się grot. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International)

Czy hals zależy od kierunku, w którym płynie jacht?

Nie od kierunku geograficznego jako takiego. Ten sam kurs na zachód może oznaczać prawy lub lewy hals w zależności od tego, skąd wieje wiatr. W regule COLREG 12 znaczenie ma strona, z której jednostka ma wiatr. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International)

Czy jacht z postawionymi żaglami zawsze jest statkiem żaglowym?

Nie. Jeżeli używa jednocześnie napędu mechanicznego, COLREG nie traktuje go w tej chwili jako „sailing vessel” w rozumieniu prawidła 3(c). Polskie rozporządzenie śródlądowe również uznaje statek poruszający się równocześnie pod żaglami i napędem mechanicznym za statek o napędzie mechanicznym. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Co zrobić, gdy jestem na lewym halsie i nie potrafię rozpoznać halsu drugiego jachtu?

Jeżeli widzisz drugi żaglowiec po swojej stronie nawietrznej i nie możesz z pewnością ustalić, czy ma wiatr od lewej, czy od prawej strony, COLREG 12(a)(iii) nakazuje ci ustąpić mu z drogi. Bardzo podobną regułę zawiera śródlądowy § 6.03 bis ust. 4 lit. c. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International) · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Czy jacht, który nie ma obowiązku ustępować, może po prostu utrzymywać kurs aż do zderzenia?

Nie. COLREG 17 opisuje obowiązki jednostki mającej początkowo zachować kurs i prędkość, w tym konieczność działania w rozwijającej się sytuacji kolizyjnej. Na śródlądowych drogach wodnych § 6.03 ust. 4 również przewiduje działanie drugiego statku, jeżeli manewr jednostki mającej ustąpić jest już niewystarczający. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Co warto zapamiętać przed egzaminem i przed rejsem

Najpierw rozpoznaj rodzaj sytuacji, dopiero potem stosuj regułę.

Jeżeli rzeczywiście spotykają się dwa jachty poruszające się wyłącznie pod żaglami i istnieje ryzyko zderzenia, sprawdź ich halsy. Lewy ustępuje prawemu. Jeżeli hals jest ten sam, nawietrzny ustępuje zawietrznemu. COLREG, prawidło 12 (USCG, część International) · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Następnie zadaj sobie trzy kontrolne pytania: czy ktoś wyprzedza, czy znajdujecie się w miejscu objętym szczególnymi regułami i czy obie jednostki naprawdę są w rozumieniu przepisów żaglowe. Ten krótki nawyk chroni przed mechanicznym stosowaniem hasła „prawy hals ma pierwszeństwo”. COLREG - przepisy i omówienie IMO · Przepisy śródlądowe - rozporządzenie

Jeżeli przygotowujesz się do patentu żeglarza jachtowego, takie sytuacje najlepiej utrwalić na konkretnych rysunkach i pytaniach: testy na żeglarza jachtowego. Serwis zawiera testy z wyjaśnieniami dotyczące między innymi halsów i pierwszeństwa.

Przy przygotowaniu do sternika motorowodnego warto z kolei umieć rozpoznać, kiedy motorówka spotyka jednostkę żaglową i kiedy prosta hierarchia rodzajów statków nie wystarcza. Ćwiczenia są dostępne pod testy na sternika motorowodnego.